Giriş: Yavaş Sorgular Sistemi Tıkar

Yüksek gecikme süresi CPU ve bellek tüketir. Kullanıcı deneyimi çöker. Başarılı bir dijital strateji, altyapı performansını doğrudan hedefler. Bu rehber, darboğazları bulma ve çözme adımlarını içerir.

Adım 1: Yavaş Sorguları Tespit Etme (Profiling)

Körleme indeksleme yapılmaz. Önce ölçüm gerekir.

1. Slow Query Log Açma

Belirli eşiği (ör. 200ms) aşan sorguları yakalayın.

-- PostgreSQL: log_min_duration_statement ayarı
SET log_min_duration_statement = 200;

-- MySQL: slow query log aktif etme
SET GLOBAL slow_query_log = 'ON';
SET GLOBAL long_query_time = 0.2;

2. Execution Plan İnceleme

EXPLAIN ANALYZE çalıştırın. 'Seq Scan' veya 'Full Table Scan' görülen yerler ilk hedeftir.

Adım 2: Doğru İndeks Türünü Seçme

B-Tree İndeks: Eşitlik (=) ve aralık (<, >, BETWEEN) filtreleri için standart.
Composite (Bileşik) İndeks: Birden fazla sütun içeren filtrelerde sol-öncelik (Leftmost prefix) kuralına göre tanımlanır.
Partial (Kısmi) İndeks: Yalnızca belirli koşulu sağlayan satırlar indekslenir. Depolama tasarrufu sağlar.

-- Örnek: Yalnızca aktif kullanıcıları indeksle
CREATE INDEX idx_active_users ON users (email) WHERE is_active = true;

Adım 3: Sorgu Refactoring Teknikleri

1. SELECT * Kullanımını Bırakın

Gereksiz sütunlar bellek ve network I/O yükü bindirir. İndeks kapsama (Covering Index) avantajını yok eder.

2. N+1 Problemini Çözün

ORM kullanırken döngü içi sorgu çalıştırmayın. JOIN veya IN (...) ile tek sorguda çekin.

3. Wildcard (%) Konumuna Dikkat Edin

LIKE '%deger' indeks kullanamaz, tam tablo taraması yapar. Gerekirse Full-Text Search (GIN indeksi) kullanın.

Modern Trendler: Veritabanı Optimizasyonunda Yeni Yaklaşımlar

Teknoloji trendleri, optimizasyonu otomatikleştiren araçlara kayıyor. Yapay zeka destekli otonom indeksleme ve HTAP (Hybrid Transactional/Analytical Processing) mimarileri yaygınlaşıyor.

Read Replica Kullanımı: Okuma yükünü ana veritabanından ayırın.
Connection Pooling: Bağlantı maliyetini azaltmak için PgBouncer / ProxySQL kurun.
In-Memory Cache: Sık değişmeyen, sık okunan verileri Redis üzerinde tutun.