1. REST ve GraphQL: Temel Farklar

Modern web mimarisinde API tasarımı, uygulamanın performansını, ölçeklenebilirliğini ve bakım maliyetini doğrudan belirler.

REST (Representational State Transfer): Kaynak odaklıdır (Resource-based). Standart HTTP metodlarını (GET, POST, PUT, DELETE) ve HTTP durum kodlarını kullanır. Her kaynak için ayrı endpoint tanımlanır. Önbellekleme (HTTP caching) doğaldır ve basittir.
GraphQL: Sorgu dili ve çalışma zamanı motorudur (Query language & runtime). Tek bir endpoint (genellikle /graphql) üzerinden çalışır. İstemci yalnızca ihtiyaç duyduğu alanları talep eder. Over-fetching (gereğinden fazla veri çekme) ve under-fetching (yetersiz veri nedeniyle çoklu istek yapma) sorunlarını ortadan kaldırır.

2. Adım Adım Mimari Seçim Süreci

Dijital ajans ve kurumsal modern web projelerinde mimari seçimi şu adımlarla netleştirilir:

Adım 1: Veri İhtiyaçlarını ve İstemci Çeşitliliğini Analiz Edin

Farklı ekran boyutları (mobil, web, IoT) farklı veri setleri talep ediyorsa GraphQL veri tasarrufu sağlar. Tek tip web uygulaması için standart REST endpoint'leri yeterlidir.

Adım 2: Önbellekleme (Caching) Stratejinizi Belirleyin

Ağ düzeyinde (CDN, Varnish, Nginx) agresif HTTP önbellekleme gerekiyorsa REST tercih edilir. GraphQL'de tüm istekler POST üzerinden tek endpoint'e gittiği için HTTP düzeyinde önbellekleme karmaşıktır; istemci tarafında (Apollo Client InMemoryCache vb.) veya kalıcı sorgularla (Persisted Queries) çözülür.

Adım 3: N+1 Veritabanı Sorgu Riskini Değerlendirin

GraphQL ilişkisel verilerde kolaylık sunar ancak resolver katmanında N+1 sorgu problemi yaratabilir. Bu sorun DataLoader veya ORM optimizasyonu gerektirir. REST mimarisinde SQL sorguları endpoint bazında önceden optimize edilir.

Adım 4: Ekip Yetkinliği ve Güvenlik Maliyetini Hesaplayın

GraphQL rate limiting, sorgu derinlik analizi (query depth limiting) ve karmaşıklık puanlama (query complexity analysis) gibi ek güvenlik önlemleri gerektirir. REST, standart WAF ve API Gateway kurallarıyla doğrudan korunur.

3. Karşılaştırma Tablosu

Veri Çekme: REST sabit şema döner; GraphQL dinamik payload sağlar.
Network İstek Sayısı: REST ilişkisel veride birden fazla round-trip gerektirebilir; GraphQL tek istekte çözer.
Hata Yönetimi: REST HTTP status kodları (404, 500 vb.) kullanır; GraphQL daima HTTP 200 döner, hataları errors dizisinde bildirir.
Dosya Yükleme: REST multipart/form-data ile yerel destek sunar; GraphQL ek spesifikasyon (GraphQL multipart request) gerektirir.

Özet Karar: Basit CRUD operasyonları, güçlü CDN önbellekleme ihtiyacı ve hızlı entegrasyon için REST; karmaşık veri ilişkileri, çoklu istemciler (iOS/Android/Web) ve mikroservis agregasyonu için GraphQL seçilir.